U bent hier: Home / Literatuur / Anna Maria van Schurman

Anna Maria van Schurman, een meertalige vrouw

Anna Maria van Schurman, beter bekend als de eerste vrouw die lessen aan universiteit in Europa volgde, is verder dan de mentaliteit van haar tijd gegaan.

Anna Maria van Schurman wordt op 5 november 1607 in Keulen van Duitse ouders geboren en sterft op 14 mei 1678 in Wieuwerd, een stad in Friesland. Ze komt uit een rijk en calvinistisch gezin. Op de leeftijd van 4 jaar leert Anna Maria van Schurman schrijven. Ze beheerst een hele rij talen: Nederlands, Duits, Frans, Latijn, enzovoort. Verder is ze geïnteresseerd in geschiedenis, poëzie, de zeven vrije kunsten (of "artes liberales" waren de disciplines die een 'vrij man' kan beoefenen: grammatica, retorica, logica, arithmetica, geometrica, musica en astronomica of alchemie) en in andere intellectuele gebieden. Wat haar beroepsleven betreft, heeft ze haar horizon verbreed: ze is dichteres, kunstenares, theologe, humaniste en taalkundige.

                  Anna Maria van Schurman

Portret van Anna Maria van Schurman


Tijdens haar leven blijft ze ongehuwd om zich op de religieuze kwestie en haar geleerde kennis te richten. Anna Maria van Schurman verhuist veel in de loop van haar leven. Ten eerste komt ze van Keulen naar Utrecht. Die tijd van een nieuwe stroming in het christelijke geloof leidt ertoe dat haar gezin vanuit het katholieke Keulen naar Utrecht moeten vluchten. In de noordelijke Nederlanden komt namelijk een protestantse republiek tot stand.


                                                       Kaart

In 1585 zijn er nog geen universiteitsgebouwen in Utrecht. Aangezien er geen universiteit in Utrecht is, verhuizen ze later naar Franeker (Friesland), zodat haar broers en haar vader zich aan de universiteit kunnen inschrijven. In Utrecht zal het tot 1636 duren vooraleer de eerste universiteit er komt. Ondertussen krijgt ze in Franeker aan huis les omdat haar vader zich tegen haar ontwikkeling verzet. Na de dood van haar vader gaat ze met haar moeder en haar broers naar Utrecht terug.

In 1636 wordt ze gevraagd of ze voor de oprichting van de universiteit van Utrecht een gedicht wil schrijven. In dit gedicht kritiseert ze de uitsluiting van vrouwen aan de universiteit. Ze mag de colleges niet openbaar bijwonen, maar ze zit verborgen achter een gordijn zodat de mannelijke studenten haar niet kunnen zien. Aan de universiteit studeert ze theologie en vreemde talen.

Anna Maria van Schurman is wereldberoemd geworden want ze is een grote uitzondering: niet alle vrouwen mogen naar de colleges. Daarom komen mensen als Christina van Zweden haar bezoeken om in een eigen taal met haar een gesprek te voeren. Ze correspondeert met mannelijke geleerden van haar tijd zoals René Descartes, Jacob Cats en Constantijn Huygens. Ze spreekt met hen over wetenschap en filosofie, de uitleg van de bijbel, het ware geloof en de situatie van de kerk.

In de loop van haar leven schrijft ze verschillende meesterwerken op. ‘Dissertatio de ingenii muliebris ad doctrine & meliores literas aptitudine’ wordt in 1638 geschreven over de geschiktheid van vrouwen voor de wetenschap. Tien jaar later verschijnt een ander werk ‘Opuscula Hebraea Graecan Latina et Gallica, prosaica et metrica’ dat haar verdediging voor de rechten van de vrouwen om te studeren bevat. ‘Eucleria’ is haar autobiografie en wordt in het Latijn geschreven rond 1673.

                                                              

Universiteit van Utrecht

Beeld van het academiegebouw dat het hoofdgebouw is van de Universiteit Utrecht


In de zeventiende eeuw is er een strenge protestantse strekking. Jean de Labadie is een gereformeerde predikant, een voormalige Jezuïete priester en de leider van de beweging tot zijn dood. Ze correspondeert met Jean de Labadie en steunt hem financieel. In 1669 vertrekt ze van de universiteit, de kerk en de stad van Utrecht. Ze sluit zich aan bij de beweging van de Labadisten. Na de dood van Jean de Labadie in 1674 is Anna Maria van Schurman een van de leiders geworden. Ze overlijdt in 1678 in Wieuwerd (Friesland). 

Kortom, het is duidelijk dat die meertalige vrouw de toegang tot de universiteit voor vrouwen bevordert. Ze heeft dus een grote invloed op de positie van vrouwen in de geestelijke maatschappij van de zeventiende eeuw. Anna Maria van Schurman is een voorloper van de vrouwenbeweging.

Als je graag meer zou willen weten over Anna Maria van Schurman, kijk naar het filmpje !!!

Tracey VERVENNE en Margaux MASSART

Bronnen